fbpx

Autyzm - główne symptomy

Ula Zalewska
Objawy autyzmu

Choć autyzm u każdego dziecka przejawia się inaczej, a trudności przybierają zróżnicowane nasilenie, wyodrębnia się kilka obszarów, w których można zaobserwować charakterystyczne dla tego zaburzenia nieprawidłowości.

Interakcje społeczne

Trudności w tym obszarze dotyczą inicjowania interakcji, podtrzymania jej i kończenia sposób przyjęty w danej kulturze. Nie oznacza to, że osoby z autyzmem nie są całkowicie zdolne do utrzymywania kontaktów społecznych. Po prostu zdolności te są bardzo zróżnicowane u poszczególnych osób. Tak jak dla dzieci rozwijających się prawidłowo, typowe jest reagowanie na bodźce i wysyłanie sygnałów do otoczenia, dzieci z autyzmem raczej nie zwracają uwagi na ludzi dookoła nich. Często sprawiają wrażenie, jakby obecność innych była im obojętna, ponieważ nie reagują (lub bardzo słabo) na kierowany do nich uśmiech lub słowa. W relacjach z rówieśnikami niektóre dzieci zupełnie ignorują obecność innych, a niektóre szukają kontaktu z dziećmi starszymi od nich lub obserwują bawiących się rówieśników. Dzieci z autyzmem mają również trudności w patrzeniu prosto w oczy, a same informacje płynące z wyrazu oczu, są dla nich trudne w interpretacji zachowania i/lub przeżywanych emocji.

Komunikowanie się

Trudności w obszarze porozumiewania się obejmują rozwój mowy (mniej więcej połowa osób z autyzmem nie używa mowy do porozumiewania się), sposób mówienia oraz niewerbalne komunikowanie się. Dzieci z autyzmem zwykle nie używają gestów lub wokalizacji, chcąc coś przekazać. Rzadko również potakują głową i uśmiechają się, aby podtrzymać rozmowę. Istnieje też problem z rozpoznawaniem emocji i odczytywaniem wyrazu twarzy. Takie bodźce są dla tych dzieci zbyt trudne do zrozumienia, dlatego poświęcają im mało uwagi. Warto więc zauważyć, że trudności w komunikowaniu się nie wynikają z tego, że dzieci z autyzmem nie są zainteresowane tym aspektem, ale po prostu mają ograniczone umiejętności, niepozwalające im na efektywną komunikację.

Dla mowy charakterystycznym zjawiskiem jest echolalia, która polega na tym, że dziecko powtarza słowa wypowiedziane przez kogoś innego. Powtórzenie zdania może nastąpić natychmiast lub być odroczone. Np.: Chcesz jabłko? - pyta mama - Chcesz jabłko? - odpowiada dziecko.

Ograniczone wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności

W zachowaniu obserwuje się brak elastyczności i niechęć do zmian. Dziecko z autyzmem potrzebuje, aby przestrzegano stałego planu dnia i pewnych stałych scenariuszy, takich jak trasa spaceru lub droga do przedszkola. U pewnej części osób pojawiają się również stereotypie ruchowe np. kręcenie przedmiotami lub trzepotanie rękami.

Obserwuje się też schematyzm w aspekcie zainteresowań, których zakres zwykle jest dosyć wąski, a sam obszar jest dla dzieci z autyzmem absorbujący. Bardzo często zakres wiedzy wysoko funkcjonujących dzieci z autyzmem lub zespołem Aspergera jest imponujący. Warto potraktować to pozytywnie i spróbować wykorzystać ten aspekt na korzyść dziecka, ponieważ zainteresowania mogą stać się punktem wyjścia do rozmowy lub wspólnego rysowania.

Problemy sensoryczne

Sensoryka, czyli przetwarzanie bodźców zmysłowych (słuch, wzrok, smak, dotyk, węch). Wiele dzieci z autyzmem reaguje na bodźce nietypowo. Jedne z nich mogą być zupełnie niewrażliwe, a inne z kolei nadwrażliwe.

Przykłady:

  • nadwrażliwość na określone zapachy lub dźwięki, unikanie pewnego rodzaju materiału, określonych potraw
  • fascynacja niektórymi bodźcami-np. refleksy światła
  • wsłuchiwanie się w szum maszyny
  • pocieranie dłonią przedmiotów o określonej fakturze

Owe nieprawidłowości stwierdza się u 42-88% osób, jednak u każdego dziecka problemy sensoryczne mają różne nasilenie i ujawniają się w różnych okolicznościach.
Na koniec, chciałabym polecić stronę badabada.pl Fundacji Synapsis, na której dostępny jest kwestionariusz, pozwalający na ocenę ryzyka wystąpienia autyzmu u dzieci w wieku od 16 do 30 miesięcy. www.badabada.pl

Źródło: Pisula. E, Autyzm. Przyczyny, symptomy, terapia., Wydawnictwo
Harmonia, Gdańsk 2014, Wydanie III.