fbpx

Płodowy zespół alkoholowy - fakty i mity

Ula Zalewska
Fas

Czym jest FASD?

FASD (fetal alcohol spectrum disorders) to spektrum poalkoholowych wrodzonych zaburzeń rozwojowych. FASD nie jest nazwą choroby, ale terminem opisującym stan dziecka, który jest związany z piciem alkoholu przez matkę w czasie ciąży. Jest to stan, w którym mamy do czynienia z fizycznymi wadami wrodzonymi oraz z uszkodzeniem mózgu. Choć w społeczeństwie, świadomość o szkodliwości spożywania alkoholu w czasie ciąży w ciągu ostatnich lat bardzo wzrosła, jest to temat, który wciąż warto podejmować. Nie istnieje lekarstwo na FASD i tak samo nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu podczas ciąży. Nawet jednorazowe jego nadużycie może spowodować trwałe uszkodzenia płodu. W tym artykule skupiam się na zapoznaniu Państwa z faktami i mitami dotyczącymi Płodowego Zespołu Alkoholowego.

Fakty dotyczące FASD

Fakt 1. Alkohol jest teratogenem

Teratogenem określa się substancję, która przenika przez barierę łożyskową, mając negatywny wpływ na płód. Jeśli płód narażony jest na działanie alkoholu, może to doprowadzić do wystąpienia płodowego zespołu alkoholowego lub zaburzeń ze spektrum poalkoholowych zaburzeń rozwojowych. Mózg jest najbardziej narażoną na uszkodzenie tkanką i wszelkie owe uszkodzenia mogą wpływać na każdy obszar jego funkcjonowania.

Fakt 2. W okresie ciąży mózg dziecka rozwija się od najstarszych warstw do najmłodszych

Komórki nerwowe, aby budować tkankę mózgową rozwijają się w kierunku od środka i na zewnątrz. Picie alkoholu może zaburzyć wzrost neuronów, ich kierunek i spowodować nieodwracalne ich zniszczenie. Trudno jest przewidzieć, które obszary zostaną uszkodzone najbardziej, ponieważ zależy to od etapu ciąży oraz dawki alkoholu.

Fakt 3. Rozwój mózgu dziecka jest zaburzony przez alkohol wypijany przez matkę w czasie ciąży

Niektóre okolice mózgu są bardziej niż inne podatne na wpływ alkoholu. U dzieci z FASD takie funkcje jak, rytm bicia serca, oddychanie, reakcje walki/ucieczki i funkcje seksualne mogą pozostać sprawne. Zdezorganizowane są z kolei tzw. funkcje wyższe np. pamięć, zdolność do oceny sytuacji planowanie. U dzieci z FASD nie trudno jest wyzwolić reakcję ucieczki lub walki, ponieważ bardzo często błędnie interpretują sytuację jako zagrażającą. Działanie alkoholu na płód zmienia również zdolność dzieci do samoregulacji emocjonalnej, czyli zdolności do kontrolowania emocji. U dzieci z FASD można zaobserwować specyficzne reakcję, które polegają na bardzo szybkim pojawieniu się napięcia oraz trudnością do zahamowania (powrotem do równowagi emocjonalnej).

Fakt 4. Struktura mózgu a funkcjonowanie mózgu to nie to samo

Choć mózg może mieć prawidłową budowę, nie oznacza to, że będzie funkcjonował prawidłowo. Gdy mamy do czynienia z zaburzonym funkcjonowaniem, trudno jest ustalić wzorce nieprawidłowych zachowań oraz przewidzieć reakcje dzieci.

Mity dotyczące FASD

Mit 1. FASD można rozpoznać po wyglądzie

Prawdą jest, że picie alkoholu przez matkę w czasie ciąży wpływa na charakterystyczny wygląd dziecka, jednak u większości osób nie widać
wyraźnych, fizycznych dysfunkcji.

Mit. 2 FASD występuje tylko wówczas, gdy matka jest alkoholiczką lub upija się w ciąży. Umiarkowane, sporadyczne picie alkoholu w ciąży jest bezpieczne

NIE. Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu w czasie ciąży. Nie ma również takiego okresu ciąży, w którym picie alkoholu szkodzi dziecku mniej lub wcale.

Mit 3. Każdy człowiek jest odpowiedzialny za własne życie, a jego zachowanie zależy od jego samego. Osoby z FASD po prostu powinny bardziej się starać

Kontrolowanie własnego zachowania przy uszkodzeniu struktur mózgu sprawia, że jest to bardzo trudne, a czasem niemożliwe. W takim przypadku nie jest to kwestia wyboru.

Mit 4. FASD dotyczy tylko dzieci i nastolatków

Z FASD się nie wyrasta, ponieważ jest to niepełnosprawność trwająca całe życie. Osobom dorosłym z FASD jest często o wiele trudniej, gdyż muszą oni mierzyć z narastającymi wymaganiami otoczenia, a ich zachowania są coraz mniej akceptowane przez społeczeństwo.

Mit 5. Picie alkoholu przez ojca dziecka przed poczęciem może spowodować FASD

Nie jest to prawda, jednak przyszli ojcowie mogą wspierać partnerki w abstynencji w czasie ciąży, tym samym zapobiegając FASD u dziecka.

 

Źródło: Jerzak, M. (2016). Zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci a szkolna rzeczywistość. PWN 2016